Een poëtische uitnodiging om ademruimte te scheppen in de stroom van de tijd
In haar essay L’esprit d’élégance. Résister à la vulgarité du monde (2026) betoogt de Franse psychologe Catherine Ternynck dat elegantie een daad van verzet is. Voor de auteur is elegantie veel meer dan uiterlijke schoonheid en etiquette. Het is een innerlijke kwaliteit die zichtbaar wordt in de manier waarop iemand zich gedraagt.
Elegantie spreekt in dit boek als een schuchtere maar vastberaden kracht in een wereld die er steeds minder ruimte voor laat.
Elegantie is de kunst van fijnzinnigheid en terughoudendheid. Die gereserveerdheid kan ons behoeden voor de drang om meteen een mening te hebben. Ze opent de geest voor dubbelzinnigheid en gelaagdheid. Er is niet iets als ‘het laatste woord’.
De elegantie van taal krijgt eveneens een belangrijke plaats in dit boek. Catherine Ternynck betreurt dat ons taalgebruik soms verarmt en dat nuances verdwijnen. Woorden zijn immers niet louter middelen om informatie over te brengen. Ze bepalen ook hoe we denken, voelen en naar anderen kijken. Er is een groot verschil tussen kritiek geven en iemand vernederen, eerlijk zijn en brutaal zijn, je mening uitspreken en iemand monddood maken, een gesprek voeren en een discussie willen winnen. De juiste woorden zoeken is daarom ook een vorm van respect. Je hoeft jezelf niet voortdurend te bewijzen. Je kunt de ander laten schitteren zonder zelf kleiner te worden. Elegantie weet dat een gesprek wederzijdse gastvrijheid veronderstelt en dat stiltes even belangrijk zijn als woorden
Ternyncks analyse van de hedendaagse samenleving kan soms wat nostalgisch overkomen. Is onze samenleving werkelijk verruwd, of zijn we er ons door sociale media meer bewust van geworden? Uiteraard was er vroeger ook onverdraagzaamheid, grofheid en machtsmisbruik. Het verleden was niet noodzakelijk eleganter dan vandaag. Bovendien mag elegantie geen synoniem worden voor conflictvermijding. Soms is het juist noodzakelijk om scherp, duidelijke en zelfs controlerend te zijn. Onrecht bestrijden vraagt soms een krachtige stem.
In feite betekent elegant zijn dat je de wereld niet nog harder, luidruchtiger en oppervlakkiger maakt, maar dat je door je eigen houding iets van schoonheid, waardigheid en menselijkheid probeert te bewaren. Het is een vorm van dagelijkse verantwoordelijkheid.
Het loont de moeite om dit essay te lezen. Het is een poëtische, meanderende tekst vol breekbare schoonheid. Inmiddels bezorgde Claire Delcourt de Nederlandse vertaling van dit essay met als titel Elegantie. Verzet tegen de verruwing van de wereld (2026).
