Een zomer met Montaigne
Un été avec Montaigne is een toegankelijke inleiding tot het denken van Michel de Montaigne. Het boek verscheen in 2013 en is gebaseerd op een reeks radiocauserieën - vandaag zouden we zeggen podcasts - die Antoine Compagnon verzorgde voor France Inter.
In veertig korte hoofdstukken belicht Compagnon telkens één thema uit Montaignes Essais, zoals vriendschap, opvoeding, politiek, reizen en ouder worden.
Elk hoofdstuk vertrekt vanuit een passage uit de Essais en laat zien hoe Montaignes observaties verrassend actueel blijven.
Montaigne onderzoekt voortdurend zichzelf. Zijn beroemde uitspraak "ik ben zelf de stof van mijn boek" wordt door Compagnon uitgewerkt als een uitnodiging om de menselijke natuur eerlijk te onderzoeken.
Montaigne wantrouwt dogma's. Zijn motto Que sais-je? staat voor intellectuele bescheidenheid. Zekerheid is zeldzaam, en twijfel is vaak vruchtbaarder dan stellige overtuigingen.
In een tijd van godsdienstoorlogen pleitte Montaigne voor gematigdheid en begrip voor andere standpunten. Compagnon toont hoe actueel die houding nog altijd is.
De beroemde vriendschap van Montaigne met Étienne de La Boétie geldt als een ideaal van wederzijds begrip en vertrouwen.
Montaigne zoekt wijsheid niet in heldendaden of abstracte theorieën, maar in de dagelijkse ervaring: eten, reizen, gesprekken voeren, ouder worden en leren omgaan met toeval. Voor mij is Compagnons grootste verdienste dat hij Montaigne niet voorstelt als een monument uit de renaissance. Hij presenteert hem als een levendige gesprekspartner. Hij vermijdt jargon en verbindt Montaignes inzichten met hedendaagse vragen over identiteit, opvoeding, vrijheid en politiek. Daardoor krijg je als lezer geen droge analyse voorgeschoteld.
Als voorbeeld een passage uit hoofdstuk 13, La librairie, pagina's 57-58:
"La tour de Montaigne est l'une des plus émouvantes maison d'écrivain à visiter en France - à Saint-Michel-de-Montaigne, en Dordogne, près de Bergerac. Cette grosse tour ronde du XVIe siècle, c'est tout ce qu'il reste du château édifié par son père, Pierre de Montaigne, qui a brûlé à la fin du XIXe siècle. Montaigne y passait le plus de temps qu'il pouvait, s'y retirait pour lire, méditer, écrire; sa bibliothèque était son refuge contre la vie domestique et civile, contre l'agitation du monde et les violences du siècle.
[Chez moi, je me détourne un peu plus souvent à ma librairie, d'où, tout d'une main, je commande mon ménage: Je suis sur l'entrée; et vois sous moi, mon jardin, ma basse-cour, ma cour, et dans la plupart des membres de ma maison. Là je feuillette à cette heure un livre, à cette heure un autre, sans ordre et sans dessein, à pièces décousues: Tantôt je rêve, tantôt j'enregistre et dicte, en me promenant, mes songes que voici. Elle est au troisième étage d'une tour. Le premier, c'est ma chapelle, le second une chambre et sa suite, où je me couche souvent, pour être seul. Au-dessus, elle a une grande garde-robe. C'était au temps passé, le lieu le plus inutile de ma maison. Je passe là et la plupart des jours de ma vie, et la plupart des heures du jour. Je n'y suis jamais la nuit.] (III, 3, 1294)
Un été avec Montaigne lezen tijdens de zomer is een aanrader. Het toont de waarde van een bepaalde manier van denken: nieuwsgierig, zelfkritisch, tolerant en menselijk. Het boek biedt een bijzonder geslaagde kennismaking met Montaigne en vormt een ideale opstap naar de Essais zelf (die ik al besprak in een eerdere leestip).
