Een controversiële roman van de huisfilosofe van menig techmiljardair
Atlas Shrugged (1957) is geen gewone roman, maar een ideologisch werk verpakt als verhaal.
Het boek speelt zich af in een dystopisch Amerika waar de economie instort door overheidsregulering en collectivistisch beleid. De meest getalenteerde ondernemers, uitvinders en denkers, de 'helden', verdwijnen één voor één.
Centraal staan Dagny Taggart, een spoorwegdirecteur die probeert haar bedrijf draaiende te houden, Hank Rearden, een staalmagnaat en uitvinder van een revolutionair metaal, en John Galt, een mysterieuze figuur achter de verdwijningen. De vraag "Who is John Galt?" symboliseert de groeiende wanhoop in de samenleving na de verdwijningen van de 'helden'.
Auteur Ayn Rand (1905-1982) groeide op in Rusland en vertrok in 1926 naar de Verenigde Staten waar ze niet veel later de Amerikaanse nationaliteit aannam. Haar roman Atlas Shrugged is in wezen een uitwerking van haar filosofie, het zogenaamde 'objectivisme'. Rand vindt dat je altijd moet handelen uit eigenbelang, dat het individu boven de groep staat, dat kapitalisme het enige rechtvaardige economische systeem is en dat zelfopoffering en altruïsme schadelijk zijn.
Dit is de reden waarom Ayn Rand de 'huisfilosofe' van veel techmiljardairs en Silicon Valley-nerds kan worden genoemd. Net zoals de 'helden' in Rands boek verzetten zij zich tegen de overheid en regeringen die hun geniale ideeën willen beteugelen met wetten en regels. Deze ondernemers geloven dat zij als ware innovators bovendrijven en niet mogen worden gehinderd.
Na het lezen van Walter Isaacsons indrukwekkende biografie Elon Musk (2023) en het schitterende essay van Roxane van Iperen Ik zie wat ik geloof (2026) - die ik beide al besprak in eerdere leestips - nam ik de controversiële roman Atlas Shrugged terug ter hand, evenals Rands eerdere roman The Fountainhead (1943). Ik heb beide boeken gelezen in mijn studententijd, ik blijf ze bewaren in mijn persoonlijke bibliotheek, en het is merkwaardig en tegelijk beangstigend hoe goed ze passen in ons huidige tijdsgewricht. Het oude liedje van megalomane rijke mannen die iedere vorm van collectieve verantwoordelijkheid willen ontlopen en voor wie alleen radicale zelfzucht telt.
Het is fascinerend om de boeken van Ayn Rand te lezen, maar het is ook zwaar en polariserend. Het drukt ons met de neus op de realiteit van 2026: in de digitale wereld zijn de 'cloud lords' misschien oppermachtig, maar dat ontslaat elke burger niet van de plicht om te blijven investeren in menselijkheid, in kunst, cultuur, geschiedenis en filosofie. En daarbij is ook een voorname rol weggelegd voor onze bibliotheken.
(De bibliotheek beschikt zowel over de originele Engelstalige versie van Atlas Shrugged als over de Nederlandse vertaling De kracht van Atlantis.)
