grote verhalen, menselijk verteld
In De Rattenlijn spit auteur en jurist Philippe Sands, kleinzoon van Holocaustslachtoffers, het verhaal uit van nazi-crimineel Otto Wächter. Wächter was een een hoge functionaris in het Derde Rij en richtte onder meer het Ghetto van Warchau op, de eerste niet-Duitse SS-divisie in Oekraïne.
Via het archief van zijn vrouw, die tot haar laatste snik "nazi" bleef en er een strijd van maakte om de nagedachtenis van haar man te zuiveren en via gesprekken met zijn jongste zoon (die, uit liefde voor zijn moeder, haar strijd verderzet) reconstrueert hij niet alleen leven en werk van zijn ouders, maar vooral ook het einde. Wächter stierf in 1949 in Rome aan een leveraandoening, terwijl hij zocht naar manieren om Europa te ontvluchten.
We maken kennis met hoge functionarissen in het Vaticaan die vluchtende nazi-officieren onderdak boden en hen hielpen om Europa te ontvluchten.
Sands vertelt het verhaal vanuit een heel menselijk perspectief en gaat heen en terug tussen vandaag (gesprekken met de zoon, voortgang van zijn zoektocht) en een reconstructie van het verleden.
Ik las eerder zijn boek over Pinochet en was benieuwd naar dit verhaal. De persoonlijke aanpak (niet de grote historische feiten, maar via de reconstructie van levens) van Sands, in combinatie met een vlotte schrijfstijl en een heel degelijke vertaling, geven een bijzonder inzicht in de mechanismen tijdens en vlak na de oorlog. Het boek liet mij ook achter met het idee dat we nog altijd, zij het meer verborgen, te maken hebben met de structuren, erfenis van het nazisme en op een niet-expliciete manier krijg je meer inzicht in de gebeurtenissen van vandaag.
Dit soort boeken maakt het mogelijk om de fouten uit het verleden te vermijden. Hopelijk zijn er voldoende mensen die er uit leren.
Voor wie geen zin heeft in 400 bladzijden over het wedervaren van een vluchtende oppernazi: de publicatie werd voorafgegaan door een podcast ("the ratline, geproduceerd door BBC). Deze is minder diepgaand, maar geeft een mooie samenvatting van waar het over gaat.
Synopsis
Aan het einde van de oorlog werd Otto Wächter beschuldigd van massamoord. Achternagezeten door de Sovjets, de Amerikanen en de Britten sloeg hij op de vlucht. Drie jaar lang verschool hij zich in de Oostenrijkse Alpen, waarna hij zich naar Rome begaf en met steun van het Vaticaan kon onderduiken. Toen hij zich in juli 1949 voorbereidde op zijn reis naar Argentinië via de "rattenlijn' overleed hij plotseling – onder zeer verdachte omstandigheden. Philippe Sands schetst een uniek maar onthutsend portret van het leven van een nazi-vluchteling, dat leest als een echte thriller. Samen met zoon Horst begint hij een confronterende zoektocht naar de ware identiteit van Otto Wächter. Aan de hand van historische bronnen (Wächters brieven aan zijn vrouw) en moderne medische expertise ontrafelt Sands het mysterie dat de jongste zoon van de gevluchte oorlogsmisdadiger nog altijd achtervolgt: wat gebeurde er tijdens Wächters vluchtpoging en hoe vond hij zijn einde?
