Een literatuurdocente oog in oog met haar zielendief

In haar roman Orlando (1928) laat Virginia Woolf de jonkheer Orlando van een man in een vrouw veranderen. Daarmee komt ze op voor het doorbreken van het beknellende keurslijf waarin zowel vrouwen als mannen gedwongen werden/worden. Op dit gegeven borduurt de Brusselse Jacqueline Harpman verder in Orlanda (1996), haar opnieuw uitgebrachte roman die zelfontwikkeling en genderexpressie verweeft met vrolijkheid, verzet en levenslust.

Het uitgangspunt? De mannelijke helft van literatuurdocente Aline Berger vindt dat hij lang genoeg gevangen gezeten heeft in de figuur van een verstandige vrouw: ‘Ik is duizend anderen en waarom zou ik die ik die me de keel uithangt niet kunnen verlaten?’

Volstaat het louter wíllen, om de overtocht daadwerkelijk te maken? Kennelijk wel, want na zijn besluit om van lichaam te veranderen, breekt hij simpelweg door het onmogelijke heen. Even zweeft hij ergens rond waar tijd en ruimte niet bestaan. Dan komt hij aan in het lichaam van de jongeman die hij op goed geluk gekozen heeft. Op de tast zoekt hij diens portefeuille en ontdekt dat hij ene Lucien Lefrène uit Brussel bewoont. Hij blijft dus een stadsgenoot van Aline. Dat is het vertrekpunt voor een resem dolle avonturen.

De titel en het genderfluïde van Orlanda zijn een knipoog naar Orlando van Virginia Woolf. Nog à la Woolf speelt Jacqueline Harpman met de gelijktijdigheid van ervaringen om de gedeelde geestdrift te vatten die Aline en Orlanda naar elkaar toezuigt. Dat doet ze bijvoorbeeld in dit fragment, waarin Aline dineert bij vrienden. Ze bakkeleien over literatuur. Rond die tijd krijgt Orlanda in een restaurant een niet te eten karbonade voorgeschoteld. Boos duwt hij het bord van zich af en vertrekt. En dan gaat het als volgt verder:

‘Aline huivert en hoort zichzelf tot haar verbijstering tegen Charles zeggen dat ze dol wordt van zijn gedram, het tafelgezelschap valt stil en Denise haast zich de stilte te verbreken, Orlando beent met grote passen door de stad en maakt zichzelf ditmaal niet wijs dat hij niet weet waar hij heen gaat hoewel hij zich afvraagt wat hij er gaat doen, de straten schieten langs, Aline hijgt, Orlanda rent hoe langer hoe harder, steekt zonder te kijken de brede lanen over en de auto’s remmen uit alle macht om hem niet te verpletteren, hij is op de Florencestraat, blijft abrupt stilstaan en kijkt naar de ramen van de eerste verdieping, Alines vork met een stukje chocoladetaart bevriest midden in haar beweging, ze houdt haar adem in, plotsklaps voelt ze zich rustig, het is alsof ze het oog van de cycloon heeft bereikt, Orlanda gaat zitten in de portiek, komt weer op adem, hij is moe van het rennen, misschien soest hij zelfs wat terwijl een ontspannen Aline twee suikerklontjes in het piepkleine kopje koffie doet waarmee de avond wordt besloten.’

Aline en Orlanda laden zich op aan elkaar en komen ook samen tot rust. Hoe het met hen afloopt, lees je in de ontknoping van dit originele gedachte-experiment, waarin Jacqueline Harpman een lans breekt voor het volledig jezelf mogen zijn als basis voor een compleet en gelukkig leven.

Meer over Orlanda (en Orlando) kan je vinden op mijn blog Boekanza: Dubbel geboekt – Jacqueline Harpmans 'Orlanda' in het kielzog van 'Orlando': een zielendief in actie.