Een rondreis door tweeduizend jaar kunst- en cultuurgeschiedenis

Hoe ziet macht eruit? Wie worden er herdacht en waarom? Hoe kijken we naar standbeelden van politici uit het verleden? In Twaalf keizers (2021) vertelt Mary Beard, in een tijd dat er weer beelden van hun voetstuk worden getrokken, hoe de beeldvorming van de rijken en machtigen in het Westen meer dan twee millennia lang is bepaald door voorstellingen van Romeinse heersers en hun partners en familieleden.

Centraal daarin staan de eerste twaalf keizers, van de meedogenloze Julius Caesar tot de vervloekte Domitianus. Waarom had, en heeft, de kunst zoveel aandacht voor juist die twaalf moordzuchtige autocraten?

Classica Mary Beard neemt je mee op een rondreis door tweeduizend jaar kunst- en cultuurgeschiedenis. Ze schreef een meeslepend verhaal over veranderende identiteiten, domme of opzettelijke foutieve toeschrijvingen en ambivalente weergaven van autoriteit.

En Mary Beard zou Mary Beard niet zijn als zij niet een van de boeiendste delen van haar boek zou wijden aan de vrouwen van de keizers, ook al heeft er nooit iets bestaan als een 'Romeinse keizerin'. In het zevende hoofdstuk bespreekt ze een bonte en ook steeds veranderende stoet echtgenotes, moeders, dochters, zusters, nichten en minnaressen van de keizers, met een zeer uiteenlopende invloed en betekenis, maar zonder formele positie in de hiërarchie.

Een van de zere plekken in de Romeinse geschiedenis zijn de dilemma's rond de dood van de keizers, hun opvolging en de mogelijk ontwrichtende rol van vrouwen binnen de machtsstructuren. In sommige opzichten houdt de manier waarop 'keizerinnen' in de officiële Romeinse kunst in beeld worden gebracht, verband met die zere plek. Denken we maar aan de drie Agrippina's: Vipsania Agrippina, Agrippina de Oudere en Agrippina de Jongere.

Aan de basis van dit boek liggen kunstlezingen die de auteur in het voorjaar van 2011 in Washington heeft gegeven. Sindsdien heeft ze nieuw materiaal ontdekt, nieuwe verbanden gelegd en enkele van haar gevalsstudies nader (en in nieuwe richtingen) bestudeerd. De totstandkoming van dit rijk geïllustreerde boek heeft, met tussenpozen, zo'n tien jaar geduurd. En als lezer merk je dat. Ik kan enkel grote bewondering tonen voor deze 'grande dame' van de klassieke studies en dankbaar zijn dat ze in haar talrijke publicaties zo diepgaand de intrigerende antieke wereld bij ons brengt.

(In eerdere leestips besprak ik nog vijf andere zeer lezenswaardige boeken van Mary Beard, die ook alle aanwezig zijn in de collectie van de bibliotheek van Oostende: Pompeii (2008), SPQR (2015), Vrouwen & macht (2017), Keizer van Rome (2023) en We moeten het over de klassieken hebben (2026).)