Liefde als grond voor het bestaan. Een aangrijpende strijd.

“Zoals zij het ziet - Alba de Céspedes” *****

Bij het lezen van de eerste helft van deze lijvige roman vroeg ik me af en toe af waarom deze zo lange aanloop naar de ontmoeting met Francesco nodig was, maar ik had de auteur op haar woord moeten geloven. Ongetwijfeld had ik ook de psychotherapeute die ik ben moeten geloven, die weet dat ons verleden zijn echo’s en reflecties tot ver in onze toekomst uitstrekt. En anders had ik wel de vrouw in mezelf moeten geloven, al zijn de tijden veranderd, maar hier en daar is het nieuwe vernisje nog dun, heel dun.

Alessandra is genoemd naar haar gestorven broertje, haar vader was teleurgesteld dat ze geen jongen was. Haar moeder en grote voorbeeld, die anders dan de meeste vrouwen haar dromen volgt, zoals haar eigen moeder die actrice was, sterft voor de liefde van een minnaar, liever dan zonder hem verder te moeten leven in een liefdeloos compromis met haar echtgenoot, een patriarch met vaste gewoontes, regelmaat en zonder iets te begrijpen van hoe vrouwen voelen, liefhebben, verlangen, willen kunnen praten. Haar moeder wist hoe je met elkaar moest praten. En haar vriendin Fulvia wist het ook. Vrouwen praten anders dan mannen. Mannen praten alleen over feiten.

Alessandra, die op het moment van haar moeders dood zeventien is, wordt naar de grootmoeder op het platteland gestuurd. Ze heeft het gevoel dat ze sterft, en toch komt ze het te boven, ook alle volgende keren dat ze dat gevoel heeft, hoe vaak in je leven kun je sterven?

Haar grootmoeder is een trotse vrouw die het niet hoog met mannen op heeft. Mannen denken dat ze helden zijn, maar hoeveel meer moed moeten vrouwen dagelijks opbrengen om zich staande houden in de sleur en alles wat van hen wordt verwacht? Het is een macht die ze zich moeten toe-eigenen om niet ongelukkig te worden, en dus kun je best boeken, studie, romantiek… afzweren die je alleen maar verzwakken.

Het dilemma van moed en zwakte komt ook op politiek vlak terug in de levens van de mannen, in het verzet of in de gevangenis.

Soms is het alsof iedereen op zijn manier in een gevangenis zit, alsof er overal muren zijn waar je niet overheen kan. Mannen niet en vrouwen niet. En de ergste muren zijn niet die van steen.

In het Italië van 1948 is iedereen ontevreden, mannen en vrouwen, allemaal verlangen ze naar later, als alles zal veranderd zijn.

De oorlog kan niet uitblijven.

Alessandra keert terug om voor haar vader te zorgen en ontmoet Francesco. Het lag in haar verleden besloten dat ze hem zou ontmoeten en liefhebben, en ook hij heeft haar lief, aanvankelijk even onstuimig, beiden vanuit een ideaal: bij Francesco is het de strijd tegen het fascisme, bij Alessandra is alleen de liefde een reden voor ons bestaan. Ze laat Francesco zweren dat ze nooit zullen verworden zoals al die andere getrouwde stellen die elkaar niets meer te vertellen hebben, die uitgeblust raken, en toch verandert het huwelijk alles. Het huwelijk en de oorlog, en misschien nog het meest het ingesleten verschil tussen mannen en vrouwen die zijn wie ze zijn en na de tederheid en de verliefdheid alleen nog in bezorgdheid en schampschoten met elkaar kunnen praten…

Geen van beiden kunnen ze hun droom opgeven en het is die droom die de kloof onoverbrugbaar maakt. En dan denkt Alessandra terug aan wat ze haar grootmoeder heeft geantwoord toen die op de vooravond van haar huwelijk gevraagd had: ‘En wat doe je als het je niet lukt?’

Een roman over mannen die vechten in oorlogen en uit eerzucht, en over vrouwen die vechten voor de liefde en bestaansrecht. Over verschillende sociale klassen, de druk van armoede en de drang naar vrijheid. Een boek over geleefd worden, overleven en tot elke prijs willen leven. Over plichten en verlangens. Over dromen en realiteit, liefde en overspel. Over schuld en eenzaamheid die als een rode draden doorheen het verhaal lopen. Over zwakheden en sterktes. Over het belang van praten en gehoord worden, begrepen. En over het lot dat zich onontkoombaar lijkt te voltrekken.

Zo herkenbaar, zo treffend beschreven, zo pijnlijk, zo om kwaad van te worden en toch te huilen.

Schitterend proza.

Deze roman zal op alle gebied nog dagen en langer blijven hangen.