De moderne samenleving als een 'commentaarbeschaving'
Soms komt een bijzonder interessant boek bij toeval op je weg. Het overkwam me vorige week tijdens een verblijf in Frankrijk. In de 'Librairie de la presse' van Menton stootte ik op La civilisation du commentaire. Portrait de la vie en glose (2016) van Mara Goyet, "enseignante et essayiste, chroniqueuse au Nouvel Obs et au Monde", zoals wordt vermeld op de achterflap. Ik had van deze auteur noch van dit boek al iets vernomen in de Vlaamse media.
Na het lezen van het 'avant-propos' was ik meteen verkocht. Dit was een boek om 's avonds van te genieten op het terras.
Mara Goyet beschrijft de moderne samenleving als een 'commentaarbeschaving', waarin mensen niet alleen dingen ervaren, maar zich bijna verplicht voelen die ervaringen onmiddellijk te beoordelen, te delen en te publiceren. Ze ziet daarin tegelijk iets verontrustends, iets komisch en iets democratisch.
Waarom voelen mensen tegenwoordig de behoefte om overal hun oordeel over te geven? Restaurants, musea, snelwegtolpoorten, hotels, apps, scholen en nog veel meer. (Ook boeken en platforms als oostendeleest.be mogen we uiteraard niet vergeten...)
Volgens Goyet is die explosie van online commentaren niet louter een oppervlakkig verschijnsel van sociale media en allerlei platformen, maar een belangrijk cultureel fenomeen van onze tijd.
Wat de lectuur van dit boek interessant maakt, is dat Mara Goyet niet enkel kritiek geeft. De voortdurende beoordelingen kunnen leiden tot agressie, oppervlakkigheid, narcisme en een cultuur waarin alles gerangschikt en gewaardeerd moet worden. Denk maar aan het sterren- of cijfersysteem in besprekingen.
Anderzijds is de positieve kant van deze 'commentaarbeschaving' niet te verwaarlozen. Immers, nooit eerder in de geschiedenis hebben zoveel mensen geschreven en publiekelijk hun stem laten horen. Online commentaren kunnen daarom ook worden gezien als een vorm van democratisering van het schrijven en van maatschappelijke participatie.
Mara Goyet stelt ook de vraag of er in onze samenleving nog iets bestaat dat buiten de logica van beoordeling en commentaar blijft. Ze suggereert dat steeds minder domeinen aan deze cultuur ontsnappen en dat zelfs menselijke relaties uiteindelijk onderwerp van ratings en recensies zouden kunnen worden.
Tot slot laat ik Mara Goyet graag zelf aan het woord. In haar conclusie schrijft ze op pagina 173-174: "Les commentaires, bien que réactifs et marginaux, sont désormais au coeur de notre vie dans tous ses aspects. (...) Cet étrange roman collectif sans auteur mais ô combien révélateur, qui s'écrit chaque jour sous nos yeux, mérite d'être lu et médité."
(La civilisation du commentaire verscheen in januari 2026 en is een uitgave van Gallimard in de reeks 'Connaissances'. Een aanrader!)
