Een psychologisch en politiek portret van een vrouw aan de macht
Hoe kan een vrouw macht uitoefenen in een wereld die politiek, militair en sociaal door mannen wordt gedomineerd? Dat is de vraag die de Franse filosofe en feministe Élisabeth Badinter onderzoekt in haar historische biografie van Maria Theresia van Oostenrijk die leefde van 1717 tot 1780.
Maria Theresia werd na de dood van haar vader, in 1740 de belangrijkste heerseres van de Habsburgse monarchie. Ze regeerde ongeveer veertig jaar over een enorm gebied en kreeg bovendien zestien kinderen. Ze was tegelijk moeder, vorstin en politiek leider, echtgenote van Frans Stefan van Lotharingen, katholieke gelovige, hervormster en militaire en diplomatieke speler. Die combinatie vormt het centrale onderwerp van Badinters boek Le pouvoir au féminin, verschenen in 2016.
Maria Theresia was bij haar geboorte zeker niet voorbestemd voor een rol als monarch. Op pagina 17 lezen we immers het volgende: "A priori, l'archiduchesse Marie-Thérèse n'était pas destinée à régner sur le plus grand empire européen. Non parce qu'une loi fondamentale l'interdisait, telle la loi salique en France, ou que la Maison des Habsbourg ne connaissait que l'épouse du souverain, mais parce que son père, l'empereur Charles VI a gardé l'espoir d'engendrer un fils. On peut dire que de son vivant, Marie-Thérèse, son aînée, a fait figure de suppléante ou plutôt de moindre mal."
Badinter baseert haar portret onder andere op de privé-correspondentie van Maria Theresia. Op die manier probeert ze de officiële vorstin te reconstrueren én de vrouw achter de politieke figuur. Dat levert een genuanceerd beeld op. De auteur maakt van Maria Theresia geen icoon maar onderzoekt juist haar tegenstrijdigheden.
Maria Theresia moest voortdurend verschillende levens combineren. Dat doet denken aan een moderne discussie over vrouwen in machtsposities. Kan een vrouw machtig zijn zonder eigenschappen te moeten aannemen die traditioneel als 'mannelijk' worden beschouwd? Maria Theresia toonde dat macht en vrouwelijkheid geen tegenpolen zijn. Maar haar leven laat ook zien hoe zwaar de combinatie kan zijn.
Zoals als was gebleken in haar boeken L'un est l'autre (1986) en Condorcet (1988), die ik al besprak in eerdere leestips, toont Élisabeth Badinter zich ook in Le pouvoir au féminin een meesterlijke auteur die ons aan de hand van dit psychologisch en politiek portret van een van de meest invloedrijke monarchen van de achttiende eeuw een bijzonder interessante spiegel biedt voor de positie van vrouwen vandaag.
