Technologie stuurt perceptie: mensen zien vooral wat hun overtuigingen bevestigt
Het essay Ik zie wat ik geloof (2026) van Roxane van Iperen onderzoekt hoe onze kijk op de werkelijkheid verandert door technologie, en vooral door sociale media en Big Tech.
De kern van het essay zit al in de titel. Niet langer ik geloof wat ik zie, maar ik zie wat ik geloof.
Van Iperen stelt dat we vaak niet meer vertrekken van objectieve feiten maar van onze eigen overtuigingen en emoties. Technologie versterkt dat proces. We krijgen vooral informatie die aansluit bij wat we al denken. Gevolg: iedereen leeft in zijn eigen werkelijkheid.
Een belangrijk onderdeel van dit essay is kritiek op technologiebedrijven (zoals socialemediabedrijven). Volgens van Iperen bepalen algoritmes wat we zien, sturen ze ons gedrag en creëren ze gepersonaliseerde "informatiebubbels". Wie de controle heeft over informatie en verhalen heeft bijgevolg macht over mensen. De werkelijkheid wordt een soort product dat op maat wordt gemaakt.
De auteur verwijst ook naar de ideeën van de Verlichting. Vroeger stond rede en objectieve waarheid centraal, nu verschuift dat naar gevoel en perceptie. De rede is niet verdwenen maar ze wordt gecommercialiseerd en gestuurd. Het scherm (smartphone, laptop) vervangt het licht van kennis als symbool.
Een van de grootste problemen die van Iperen ziet is dat mensen geen gezamenlijke feitenbasis meer hebben, dat groepen leven in aparte werelden en dat bijgevolg de polarisatie tussen mensen toeneemt. De grote vraag van het essay is daarom: hoe kunnen we opnieuw een gedeelde werkelijkheid opbouwen?
Roxane van Iperen is niet alleen kritisch, ze zoekt ook oplossingen. Het is belangrijk dat we ons (meer) bewust worden van manipulatie door algoritmes, dat we kritisch omgaan met informatie en dat we opnieuw (meer) inzetten op gemeenschappelijkheid en dialoog. De auteur suggereert dat we als burgers actief moeten werken aan een "collectieve waarheid" in plaats van passief informatie te consumeren.
Ik kan de lectuur van dit essay aanbevelen omdat het inspeelt op actuele thema's zoals fake news, sociale media en polarisatie. Je voelt dat Roxane van Iperen een juridische achtergrond heeft maar ze slaagt er net zo goed in om filosofie te verbinden met het dagelijkse leven, iets wat ook de boeken van bijvoorbeeld Tinneke Beeckman zo interessant maakt.
Ik zie wat ik geloof laat zien dat waarheid vandaag niet vanzelfsprekend is. Door technologie wordt onze realiteit steeds persoonlijker en daardoor ook kwetsbaarder voor manipulatie. Als we niet opletten, verliezen we niet alleen de waarheid, maar ook elkaar...
